====== Instrukcja pierwszej pomocy w nagłych wypadkach ======

  - **Krwotoki**:
    - **tętniczy**: jasnoczerwona krew tryskająca z rany. – Poszkodowanego ułożyć, ucisnąć ręką tętnicę doprowadzającą krew do uszkodzonej części ciała. Jeżeli jest to kończyna, unieść ją do góry. Założyć jałowy opatrunek. Założyć opatrunek uciskowy, przewieźć szybko do szpitala
    - **żylny**: ciemna krew tryskająca z rany. – Założyć opatrunek jałowy. Założyć opatrunek uciskowy. Przewieźć szybko do szpitala.
    - **płucny**: wraz z kaszlem pojawia się na ustach krew jasnoczerwona pieniąca się. – Chorego ułożyć w pozycji półsiedzącej. Na klatkę położyć worek z zimnym lodem lub bardzo zimny kompres często zmieniany. Zapewnić choremu spokój. Natychmiast wezwać lekarza.
  - **Rany**: brzeg rany zdezynfekować, założyć opatrunek jałowy, nałożyć bandaż. Przy dużych ranach skierować poszkodowanego do lekarza chirurga. Przy ranie zanieczyszczonej ziemią podać lekarzowi informację o konieczności podania surowicy przeciwtężcowej. Nie usuwać z rany ciał obcych.
  - **Złamania**:
    - **złamania kości**: ból, puchnięcie, upośledzenie ruchu. – Unieruchomić kończynę w ten sposób, aby unieruchomienie obejmowało dwa sąsiadujące ze złamaniem stawy. Poszkodowanego przewieźć do szpitala.
    - **złamanie otwarte**: przed unieruchomieniem na ranę założyć jałowy opatrunek i zabandażować. Nie usuwać odłamków kości, nie prostować kończyny.
  - **Wstrząśnienie mózgu**: najczęściej powstaje na skutek urazu głowy, upadku z wysokości, przewrócenia i uderzenia głową o przedmioty lub podłoże i powoduje utratę świadomości, bladość, zwolnienie tętna, zwolnienie oddechu, wymioty. – Poszkodowanego ułożyć w pozycji bezpiecznej, tzn. na prawym boku. W przypadku wymiotów pilnować, by głowa była odchylona w bok. Nieprzytomnemu nie podawać nic do picia. Natychmiast wezwać lekarza.
  - **Oparzenie cieplne**: 
    - **I stopień** – zaczerwienienie skóry. Obmyć skórę zimną wodą. Delikatnie namoczyć spirytusem. Założyć delikatny opatrunek jałowy. Rozległe oparzenie I stopnia może również zagrozić życiu. 
    - **II stopień** – pęcherze. Obmyć zimną wodą lub spirytusem, założyć luźny jałowy opatrunek. Nie przekłuwać pęcherzy. Przewieźć poszkodowanego do szpitala. 
    - **III stopień** – pęcherze i rany. Natychmiast wezwać lekarza z podaniem informacji o stopniu oparzenia. Na rany założyć tylko luźne opatrunki jałowe. Uwaga, przy żadnym z oparzeń nie zdejmować ubrania, winno ono być rozcinane tak, aby nie powodować dodatkowych urazów skóry.
  - **Odmrożenia**: zasinienie skóry – lekkie odmrożenie – lekki masaż lub masować w zimnej wodzie, śniegu. Rany i pęcherze – ciężkie odmrożenie – powoli ogrzewać, zakładać lekki opatrunek jałowy, przewieźć do szpitala.
  - **Oparzenia chemiczne**: natychmiast poparzone miejsce spłukać obficie wodą w czasie od 5 do 10 minut, porozcinać oblaną odzież, zaczerwienienia skóry zobojętnić 3% roztworem sody oczyszczonej (wodorowęglan sodu). Założyć jałowy opatrunek i przewieźć do szpitala.
  - **Udar cieplny**: bóle głowy, mroczki przed oczyma, zaczerwienienia skóry bez potów, utrata przytomności – wynieść poszkodowanego z rozgrzanego pomieszczenia do chłodnego, przebrać, polewać zimną wodą, stosować zimne okłady na głowę i klatkę piersiową. Gdy nastąpi zatrzymanie oddechu, stosować sztuczne oddychanie.
  - **Omdlenie**: zawroty głowy, szum w uszach, duszność – rozluźnić odzież, poszkodowanego posadzić przytrzymując i głowę schylić jak najniżej do nóg. Potrzymać chwilę i powtórzyć czynności aż do przyjścia poszkodowanego do siebie. Po odzyskaniu przytomności ułożyć w pozycji bezpiecznej. Nieprzytomnemu nie podawać nic do picia. Wezwać lekarza.
  - **Napad padaczki**: drgawki, utrata przytomności, mimowolne oddawanie moczu – chorego położyć na wznak, pod głowę podłożyć coś miękkiego, w usta, rozchylając zęby, włożyć wałek z chustki lub materiału. Przytrzymać język. Zabezpieczyć chorego przed urazami, przytrzymując go. Rozluźnić ubranie. Zapewnić spokój. Wezwać lekarza.
  - **Porażenie prądem elektrycznym**: poszkodowanego uwolnić spod działania prądu elektrycznego za pomocą wyłącznika lub materiału izolującego. W przypadku utraty przytomności stosować sztuczne oddychanie i masaż serca aż do chwili przybycia lekarza. Przytomnego ułożyć w pozycji bezpiecznej. Jeżeli występuje poparzenie łukiem elektrycznym, założyć opatrunek jałowy. W każdym przypadku porażenia wezwać lekarza.